Şeb-i Yelda

0
İranlıların en eski geleneklerinden biri olan, en uzun gece anlamına gelen “Şeb-i Yelda”
Şebi Yelda : Sonbahar mevsiminin bittiği ve kışa girilen gece olarak, 21 Aralık gecesine denk gelmektedir. Bu gece tüm aile bireyleri biraraya toplanır ve yenilen yemekler arasında karpuz, nar ve kuruyemiş özellikle yer alır.

Bütün toplumlarda, yılın ilk günü yani yılbaşı ya da bir mevsimin ilk günü özel törenlerle kutlanır. Bundan dolayı, çeşitli ülke ve milletlerin kullandıkları takvimlerde, yıl başı, bayramlar ve kutlanması gereken özel günler farklı tarihlere rastlar. İran’da, eski çağlardan günümüze kadar mevsimlerin sayısı ve yılın başlangıç tarihinde bir çok değişiklik yaşanmıştır. Eski zamanlardan beri yıl; ilk bahar, yaz, sonbahar ve kış olmak üzere üçer ay olan dört mevsime bölünmüştür. İran’ın bugünkü takvimi de aynı şekildedir. Bu arada hala ay yerine mevsim hesabını kullanan İranlı çiftçiler ve aşiretler, hayvancılık ve ziraat işlerinin zamanını belirlemek İran ayıyla 15 Ordibeheşte tekabül eden (denk gelen) baharın 45’i (45. günü) tabirinden yararlanmaktadırlar.

İran’da her mevsimin özelliklerine uygun gelenek ve görenekler mevcuttur. Kış ayında gecelerin uzun olması ve zıraat işlerinin askıya alınması nedeniyle eskiden beri kutlana gelen ve bazıları da unutulmuş olan özel gün ve geceler vardır. Bu arada Dey ayının 1. gününe denk gelen kış mevsiminin ilk ve yılın en uzun gecesi olan “Şeb-i Yelda” geleneği genellikle tüm İranlılar tarafından hala yaşatılmaktadır. Bu gecede, geç vakitlere kadar uyanık kalan insanlar, kendilerine ikram edilen, Karpuz, elma, portakal vs. gibi meyvelerle değişik çerezler yerler. “Şeb-i Yelda”, aile fertlerini bir araya getiren bir gelenektir. Bu gecede, ailenin büyükleri ziyaret edilir. Böylece “Şeb-i Yelda”, onlarla birlikte kutlanır. Çocuklar, büyük anne ve büyük babalarından hatıralarını ve öğüt verici nükteleri anlatmalarını isterler. Ziyaret edecek büyükleri bulunmayan ailelerse, akraba, komşu ve yakın dostlarını davet ederler. Böylece birkaç aile bir araya gelerek neşeli bir ortamda bu geceyi kutlar. Bu gecede, sıcak ve samimi sohbetler sırasında İran’ın Hafız ve Sadi gibi meşhur şairlerinin şiirleri de okunur.

“Şeb-i Yelda”, bütün özelliklerinin ötesinde sevgi ve dostluk gecesidir. Bu gecede, küsler barışır, kalplerdeki kinler sökülüp atılır ve kırgınlıklara son verilir. Eğer aileler arasında küskünlük ve kırgınlık varsa, ailenin büyüğü iki tarafı da Şeb-i Yelda kutlaması için evine davet ederek onların barışmalarına vesile olur.
İranlıların en eski geleneklerinden biri olan, en uzun gece anlamına gelen “Şeb-i Yelda”

Şem-i Yelda, çok az bir farkla İran’ın heryerinde aynı şekilde kutlanmaktadır. Şeb-i Yelda geleneği, İran’ın kuzeyinde bulunan Gilan eyaletinin il, ilçe ve köylerinde de yaşatılmaktadır. Herkes mali gücü oranında değişik meyve ve çerezlerden satın alarak bu geceyi aile efradıyla birlikte neşeli bir ortamda geçirir.

Gilan eyaletine bağlı şehirlerden biri olan Rudser’de Şeb-i Yelda’nın kutlanması sırasında her mahallenin çocukları ve delikanlıları birkaç kişilik gruplara ayrılır. Her gruptan bir kişi sırtına ceylan derisi geçirerek tek tek her evin kapısının önüne gider ve şiir okur. Ev sahibi kapısına gelen bu kişiye teşekkür ederek, ona çeşitli hediyeler verir. Gilan eyaletine bağlı bütün il, ilçe ve köylerde olduğu gibi Lahican’da da Şeb-i Yelda geleneği ve o gecede eşe dosta yemek ziyafeti verilmesi tüm canlılığıyla devam etmektedir. Bu gecede, nişanlısı olan erkekler, nişanlılarına meyve, tatlı ve elbiselik kumaştan oluşan değişik hediyeler gönderirler.

Şeb-i Yelda geleneği, İran’ın diğer bölgelerinde olduğu gibi, Mazenderan eyaletinde de canlılığını korumaktadır. Mazenderan’da diğer bölgelerden farklı olarak bu gecede gençler arasında çeşitli oyunlar oynanır. Mazenderan’ın köylerinde, akşam yemeğinde mutlaka sebzeli pilav ve balık yenir.
Şeb-i Yelda, İran’ın Merkez eyaletinde de o bölgeye has bazı değişik uygulamalarla ap ayrı bir havada kutlanmaktadır. Erak’ın köylerinde, kızları evlenmiş olan aileler, her yıl Şeb-i Yelda’da kıçlarına hediye gönderirler. Loristan’da da özellikle eskiden yılın en uzun gecesinin gelmesiyle birlikte bölgedeki aşiretlerin her biri kendi aralarında toplanarak Seher vaktine kadar hikaye anlatıp, sohbet ederlerdi. Loristan’da en uzun gece olan Şeb-i Yelda ve kış mevsiminin diğer gecelerinde şahname’den bazı bölümlerin okunmasına günümüzde kitle iletişim araçlarının yaygınlaşması nedeniyle çok az rastlanmaktadır. Loristan eyaletinde özellikle de bu eyalete bağlı Horremabad şehrinde, her ailenin veya her mahallenin delikanlıları bu gecede evlerin damına çıkıp bir ipin ucuna bağladıkları sepeti komşuların penceresine sarkıtarak mahalli şiirler eşliğinde onları sepete meyve, çerez ve tatlı koymaya teşvik ederler. İran’ın diğer şehirlerinde olduğu gibi Tahran’da da bu uzun gecede aile büyüklerini ziyarete giden insanlar, neşeli bir ortamda sohbet ederek, ikram edilen meyve, çerez ve tatlıları afiyetle yerler. Bu gecede en çok yenen meyveler karpuz, kavun ve nardır. Halkın, Şeb-i Yelda öncesi daha çok yaz aylarına ait meyveleri satın almaya yönelmesi bu meyvelerin fiyatının artmasına sebep olur.

Bunları da beğenebilirsin Diğer Yazılar